第一千四百一十五章 ,龙象经,弥伽萨罗经 增支部6集43经到44经
5. 如法品
43 第一经 龙象经
一时,世尊住在舍卫城祇树给孤独园。
那时,世尊在上午穿好衣服,持钵与大衣,进入舍卫城托钵乞食。在舍卫城托钵乞食后,食毕,从乞食处返回,对尊者阿难说道:
"来吧,阿难,我们前往东园鹿母讲堂,作白天的休息。"
"是的,尊者。"尊者阿难应答世尊。
于是,世尊与尊者阿难一同前往东园鹿母讲堂。
那时,世尊在傍晚时分,从独处禅修中起来,对尊者阿难说道:
"来吧,阿难,我们前往东城门的浴场,去沐浴身体。"
"是的,尊者。"尊者阿难应答世尊。
于是,世尊与尊者阿难一同前往东城门的浴场沐浴身体。在东城门浴场沐浴完毕后,走上来,穿着一件衣服站着,擦干身体。
当时,拘萨罗国波斯匿王有一头名叫"塞多"(白色)的大象,伴随着大鼓和各种乐器的演奏声,从东城门的浴场走上来。人们看到它后,这样说道:
"朋友们,国王的龙象真是美丽啊!朋友们,国王的龙象真是好看啊!朋友们,国王的龙象真是令人欢喜啊!朋友们,国王的龙象真是体态雄伟啊!"
如此说后,尊者优陀夷对世尊说道:
"尊者,是否只有看到高大、壮硕、体态雄伟的大象时,人们才这样说'真是龙象啊,龙象啊'?还是看到其他高大、壮硕、体态雄伟的事物时,人们也这样说'真是龙象啊,龙象啊'?"
"优陀夷,看到高大、壮硕、体态雄伟的大象时,人们确实这样说'真是龙象啊,龙象啊'。看到高大、壮硕的马时(中略)……看到高大、壮硕的公牛时(中略)……看到高大、壮硕的蛇时(中略)……看到高大、壮硕的树时(中略)……看到高大、壮硕、体态雄伟的人时,人们也这样说'真是龙象啊,龙象啊'。
然而,优陀夷,在这包括天、魔、梵的世间,在这包括沙门、婆罗门、天与人的众生中,凡是以身、以语、以意不作恶行者,我称他为'龙象'。"
"奇妙啊,尊者!稀有啊,尊者!世尊此言说得多么善巧——'然而,优陀夷,在这包括天、魔、梵的世间,在这包括沙门、婆罗门、天与人的众生中,凡是以身、以语、以意不作恶行者,我称他为龙象。'"
"尊者,我以此偈颂来随喜世尊的善说:
生为人身的正觉者,自调御、心寂定,
行走于梵道之上,乐于内心的寂静。
人们向他礼敬,他已到达一切法的彼岸;
诸天也向他礼敬——这是我从阿罗汉处所闻。
他已超越一切结缚,从丛林走向涅槃之境;
乐于出离欲乐,如金从岩石中解脱。
这龙象超越一切,如喜马拉雅山超越众山峰;
在一切被称为龙象者中,他名副其实,无上至尊。
我将为你们赞颂这龙象,因为他不作任何恶行;
柔和与不害,这是龙象的两足。
苦行与梵行,这是龙象的另两足;
信是他的长鼻——这大龙象,舍心是他洁白的牙。
正念是他的颈项,智慧是他的头,审察与法的思维;
法藏与精进之热是他的腹部,远离独处是他的尾巴。
他修禅定,乐于呼吸,内心善于寂定。
行走时龙象心定,站立时龙象心定。
躺卧时龙象心定,端坐时也心定;
龙象于一切处收摄自守——这就是龙象的成就。
他享用无过失之食,有过失之食不享用;
获得食物与衣服时,他避免贮存积蓄。
结缚无论粗细,一切束缚皆已斩断;
无论走到哪里,他都无所挂碍地前行。
犹如水中生长的白莲,不断地增长茂盛;
不为水所沾污,清香而令人心悦。
同样,善生于世间的佛陀,住于世间;
不为世间所沾污,犹如莲花不沾水。
犹如燃烧的大火,燃料尽时便熄灭;
当诸行寂灭时,他被称为'已寂灭者'。
这些譬喻是智者所说,用以阐明义理;
大龙象们将会了解,这是龙象以龙象所说的法。
离贪、离嗔、离痴、无漏的龙象,
舍弃此身后,将以无漏之身般涅槃。"
第一经完。
44 第二经 弥伽萨罗经
那时,尊者阿难在上午穿好衣服,持钵与大衣,前往优婆夷弥伽萨罗的住处。到达后,坐在为他准备好的座位上。
那时,优婆夷弥伽萨罗走到尊者阿难面前,到达后,向尊者阿难顶礼,然后坐在一旁。坐于一旁的优婆夷弥伽萨罗对尊者阿难说道:
"阿难尊者,世尊所教导的法怎能让人理解呢?怎么一个梵行者和一个非梵行者,两人来世竟然会有相同的去处?
尊者,我的父亲布拉纳是梵行者,远离淫欲,断绝了世俗的男女之事。他去世后,被世尊授记为已证得斯陀含果(一来果),投生到兜率天众中。
尊者,我父亲的兄弟(叔父)伊西达多是非梵行者,不过他满足于自己的妻子。他去世后,也被世尊授记为已证得斯陀含果(一来果),投生到兜率天众中。
阿难尊者,世尊所教导的法怎能让人理解呢?怎么一个梵行者和一个非梵行者,两人来世竟然会有相同的去处?"
"姐妹,世尊确实是这样授记的。"
那时,尊者阿难在优婆夷弥伽萨罗的住处接受了食物供养后,从座位上起身离去。
随后,尊者阿难在午后,从乞食处返回,前往世尊处。到达后,向世尊顶礼,坐在一旁。坐于一旁的尊者阿难对世尊说道:
"尊者,今天上午,我穿好衣服,持钵与大衣,前往优婆夷弥伽萨罗的住处。到达后,坐在为我准备好的座位上。那时,尊者,优婆夷弥伽萨罗走到我面前,到达后,向我顶礼,坐在一旁。坐于一旁的优婆夷弥伽萨罗,尊者,对我说道:
'阿难尊者,世尊所教导的法怎能让人理解呢?怎么一个梵行者和一个非梵行者,两人来世竟然会有相同的去处?我的父亲布拉纳是梵行者,远离淫欲,断绝了世俗的男女之事。他去世后,被世尊授记为已证得斯陀含果,投生到兜率天众中。我父亲的兄弟伊西达多是非梵行者,不过他满足于自己的妻子。他去世后,也被世尊授记为已证得斯陀含果,投生到兜率天众中。阿难尊者,世尊所教导的法怎能让人理解呢?怎么一个梵行者和一个非梵行者,两人来世竟然会有相同的去处?'
如此说后,尊者,我对优婆夷弥伽萨罗说道:'姐妹,世尊确实是这样授记的。'"
"阿难,优婆夷弥伽萨罗是谁啊?她不过是一个愚痴无知的妇人,有着妇人般浅薄的认知罢了。谁能具有对个人差别的洞察智慧呢?
阿难,这世间存在着六种人。
哪六种呢?
阿难,在此,有一种人,他性情温和,容易共处,同修梵行者乐于与他一起生活。但是,他在听闻(佛法)方面没有修习,在多闻方面没有修习,在见解方面没有通达,也没有获得暂时性的解脱。他在身坏命终之后,趣向衰退而非殊胜,他是趣向衰退者而非趣向殊胜者。
阿难,又有一种人,他性情温和,容易共处,同修梵行者乐于与他一起生活。而他在听闻方面已经修习,在多闻方面已经修习,在见解方面已经通达,也获得了暂时性的解脱。他在身坏命终之后,趣向殊胜而非衰退,他是趣向殊胜者而非趣向衰退者。
在此,阿难,那些以衡量标准来衡量的人就这样衡量:'这个人有那些特质,另一个人也有那些特质,为什么他们两个一个低劣、一个优胜呢?'阿难,那(错误的衡量)将会在长远中给他们带来不利和痛苦。
在此,阿难,那个性情温和、容易共处、同修梵行者乐于与他一起生活的人——他在听闻方面已经修习,在多闻方面已经修习,在见解方面已经通达,也获得了暂时性的解脱。阿难,这个人比前面那个人更殊胜、更优越。这是什么原因呢?因为,阿难,法流引导着这个人。除了如来之外,谁能知道其中的差别呢?
因此,阿难,不要做衡量他人的人;不要去衡量评判他人。阿难,衡量评判他人的人是在伤害自己。阿难,只有我或者像我这样的人,才能衡量评判他人。
(第三对)
阿难,又有一种人,他心中怀有嗔怒,不时地有贪欲之法生起。他在听闻方面没有修习,在多闻方面没有修习,在见解方面没有通达,也没有获得暂时性的解脱。他在身坏命终之后,趣向衰退而非殊胜,他是趣向衰退者而非趣向殊胜者。
阿难,又有一种人,他心中怀有嗔怒,不时地有贪欲之法生起。但他在听闻方面已经修习(中略)……他是趣向殊胜者而非趣向衰退者。
在此,阿难,那些以衡量标准来衡量的人就这样衡量(中略)……只有我或者像我这样的人,才能衡量评判他人。
(第五对)
阿难,又有一种人,他心中怀有嗔怒,不时地有语行(口头上的不善法)生起。他在听闻方面没有修习(中略)……也没有获得暂时性的解脱。他在身坏命终之后,趣向衰退而非殊胜,他是趣向衰退者而非趣向殊胜者。
阿难,又有一种人,他心中怀有嗔怒,不时地有语行生起。但他在听闻方面已经修习,在多闻方面已经修习,在见解方面已经通达,也获得了暂时性的解脱。他在身坏命终之后,趣向殊胜而非衰退,他是趣向殊胜者而非趣向衰退者。
在此,阿难,那些以衡量标准来衡量的人就这样衡量——'这个人有那些特质,另一个人也有那些特质。为什么他们两个一个低劣、一个优胜呢?'阿难,那(错误的衡量)将会在长远中给他们带来不利和痛苦。
在此,阿难,那个心中怀有嗔怒、不时有语行生起的人——他在听闻方面已经修习,在多闻方面已经修习,在见解方面已经通达,也获得了暂时性的解脱。阿难,这个人比前面那个人更殊胜、更优越。这是什么原因呢?因为,阿难,法流引导着这个人。除了如来之外,谁能知道其中的差别呢?
因此,阿难,不要做衡量他人的人;不要去衡量评判他人。阿难,衡量评判他人的人是在伤害自己。阿难,只有我或者像我这样的人,才能衡量评判他人。
阿难,优婆夷弥伽萨罗是谁啊?她不过是一个愚痴无知的妇人,有着妇人般浅薄的认知罢了。谁能具有对个人差别的洞察智慧呢?阿难,这世间确实存在着这六种人。
阿难,如果布拉纳所具备的戒行,伊西达多也同样具备的话,那么布拉纳就不可能知道伊西达多(来世的)去处。又,阿难,如果伊西达多所具备的智慧,布拉纳也同样具备的话,那么伊西达多就不可能知道布拉纳(来世的)去处。阿难,这两个人各缺一方面的功德(布拉纳缺智慧,伊西达多缺戒行)。"
第二经完。
巴利语原版经文
5. Dhammikavaggo
AN.6.43/ 1. Nāgasuttaṃ
43. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – “āyāmānanda yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti. “Evaṃ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkami. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi– “āyāmānanda, yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkamissāma gattāni parisiñcitun”ti. “Evaṃ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṃ. Pubbakoṭṭhake gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.
Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa seto nāma nāgo mahātūriya tāḷitavāditena pubbakoṭṭhakā paccuttarati. Apissu taṃ jano disvā evamāha– “abhirūpo vata, bho, rañño nāgo; dassanīyo vata, bho, rañño nāgo; pāsādiko vata, bho, rañño nāgo; kāyupapanno vata, bho, rañño nāgo”ti! Evaṃ vutte āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca– “hatthimeva nu kho, bhante, mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha– ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti, udāhu aññampi kañci mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha– ‘nāgo vata, bho, nāgo’”ti? “Hatthimpi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha– ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti! Assampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ …pe… goṇampi kho, udāyi mahantaṃ brahantaṃ …pe… uragampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ …pe… rukkhampi kho, udāyi mahantaṃ brahantaṃ …pe… manussampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha– ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti! Api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṃ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṃ ‘nāgo’ti brūmī”ti.
“Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ, bhante, bhagavatā– api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṃ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṃ ‘nāgo’ti brūmī”ti. Idañca panāhaṃ, bhante, bhagavatā subhāsitaṃ imāhi gāthāhi anumodāmi–
“Manussabhūtaṃ sambuddhaṃ, attadantaṃ samāhitaṃ;
Iriyamānaṃ brahmapathe, cittassūpasame rataṃ.
“Yaṃ manussā namassanti, sabbadhammāna pāraguṃ;
Devāpi taṃ namassanti, iti me arahato sutaṃ.
“Sabbasaṃyojanātītaṃ, vanā nibbana māgataṃ;
Kāmehi nekkhammarataṃ, muttaṃ selāva kañcanaṃ.
“Sabbe accarucī nāgo, himavāññe siluccaye;
Sabbesaṃ nāganāmānaṃ, saccanāmo anuttaro.
“Nāgaṃ vo kittayissāmi, na hi āguṃ karoti so;
Soraccaṃ avihiṃsā ca, pādā nāgassa te duve.
“Tapo ca brahmacariyaṃ, caraṇā nāgassa tyāpare;
Saddhāhattho mahānāgo, upekkhāsetadantavā.
“Sati gīvā siro paññā, vīmaṃsā dhammacintanā;
Dhammakucchisamātapo, viveko tassa vāladhi.
“So jhāyī assāsarato, ajjhattaṃ susamāhito.
Gacchaṃ samāhito nāgo, ṭhito nāgo samāhito.
“Seyyaṃ samāhito nāgo, nisinnopi samāhito;
Sabbattha saṃvuto nāgo, esā nāgassa sampadā.
“Bhuñjati anavajjāni, sāvajjāni na bhuñjati;
Ghāsamacchādanaṃ laddhā, sannidhiṃ parivajjayaṃ.
“Saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ, sabbaṃ chetvāna bandhanaṃ;
Yena yeneva gacchati, anapekkhova gacchati.
“Yathāpi udake jātaṃ, puṇḍarīkaṃ pavaḍḍhati;
Nupalippati toyena, sucigandhaṃ manoramaṃ.
“Tatheva loke sujāto, buddho loke viharati;
Nupalippati lokena, toyena padumaṃ yathā.
“Mahāginīva jalito, anāhārūpasammati.
Saṅkhāresūpasantesu, nibbutoti pavuccati.
“Atthassāyaṃ viññāpanī, upamā viññūhi desitā;
Viññassanti mahānāgā, nāgaṃ nāgena desitaṃ.
“Vītarāgo vītadoso, vītamoho anāsavo;
Sarīraṃ vijahaṃ nāgo, parinibbissati anāsavo”ti. Paṭhamaṃ.
AN.6.44/ 2. Migasālāsuttaṃ
44. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho migasālā upāsikā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho migasālā upāsikā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca–
“Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ Pitā me, bhante, purāṇo brahmacārī ahosi ārācārī virato methunā gāmadhammā. So kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmisatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Petteyyopi me, bhante, isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho. Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyan”ti? “Evaṃ kho panetaṃ, bhagini, bhagavatā byākatan”ti.
Atha kho āyasmā ānando migasālāya upāsikāya nivesane piṇḍapātaṃ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā ānando pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca–
“Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, migasālā upāsikā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, migasālā upāsikā maṃ etadavoca – ‘kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ. Pitā me, bhante, purāṇo brahmacārī ahosi ārācārī virato methunā gāmadhammā. So kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Petteyyopi me, bhante, isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho. Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyan’ti? Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, migasālaṃ upāsikaṃ etadavocaṃ– ‘evaṃ kho panetaṃ, bhagini, bhagavatā byākatan’”ti.
“Kā cānanda, migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakasaññā, ke ca purisapuggalaparopariyañāṇe? Chayime, ānanda, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
“Katame cha? Idhānanda, ekacco puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena. Tassa savanenapi akataṃ hoti, bāhusaccenapi akataṃ hoti, diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
“Idha panānanda, ekacco puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena. Tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti no hānāya, visesagāmīyeva hoti no hānagāmī.
“Tatrānanda, pamāṇikā pamiṇanti– ‘imassapi teva dhammā aparassapi teva dhammā, kasmā tesaṃ eko hīno eko paṇīto’ti! Tañhi tesaṃ, ānanda, hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya.
“Tatrānanda yvāyaṃ puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena, tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. Ayaṃ ānanda puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca. Taṃ kissa hetu? Imaṃ hānanda, puggalaṃ dhammasoto nibbahati, tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatena! Tasmātihānanda, mā puggalesu pamāṇikā ahuvattha; mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha. Khaññati hānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto. Ahaṃ vā, ānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ, yo vā panassa mādiso.
“Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa lobhadhammā uppajjanti. Tassa savanenapi akataṃ hoti, bāhusaccenapi akataṃ hoti, diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
“Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa lobhadhammā uppajjanti. Tassa savanenapi kataṃ hoti …pe… no hānagāmī.
“Tatrānanda pamāṇikā pamiṇanti …pe… yo vā panassa mādiso.
“Idha, panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti. Tassa savanenapi akataṃ hoti …pe… sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
“Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti. Tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti no hānāya, visesagāmīyeva hoti no hānagāmī.
“Tatrānanda pamāṇikā pamiṇanti– ‘imassapi teva dhammā, aparassapi teva dhammā. Kasmā tesaṃ eko hīno, eko paṇīto’ti? Tañhi tesaṃ, ānanda, hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya.
“Tatrānanda, yassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti, tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. Ayaṃ, ānanda, puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca. Taṃ kissa hetu? Imaṃ hānanda, puggalaṃ dhammasoto nibbahati. Tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatena! Tasmātihānanda, mā puggalesu pamāṇikā ahuvattha; mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha. Khaññati hānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto. Ahaṃ vā, ānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ, yo vā panassa mādiso.
“Kā cānanda, migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakasaññā, ke ca purisapuggalaparopariyañāṇe! Ime kho, ānanda, cha puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
“Yathārūpena, ānanda, sīlena purāṇo samannāgato ahosi, tathārūpena sīlena isidatto samannāgato abhavissa. Nayidha purāṇo isidattassa gatimpi aññassa. Yathārūpāya ca, ānanda, paññāya isidatto samannāgato ahosi, tathārūpāya paññāya purāṇo samannāgato abhavissa. Nayidha isidatto purāṇassa gatimpi aññassa. Iti kho, ānanda, ime puggalā ubho ekaṅgahīnā”ti. Dutiyaṃ.