相应部35相应106经到113经,苦之集起经,世间之集起经,"我较优"经,结缚法经,取著法经,内处遍知经,外处遍知经,旁听经
106 苦之集起经(第三经)
"比丘们,我将教导你们苦的集起和灭没。请谛听。
比丘们,什么是苦的集起呢?以眼和色为缘,生起眼识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。这就是苦的集起。
(中略)
以舌和味为缘,生起舌识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。这就是苦的集起。
(中略)
以意和法为缘,生起意识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。比丘们,这就是苦的集起。
比丘们,什么是苦的灭没呢?以眼和色为缘,生起眼识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。由于那渴爱的无余离贪与灭尽,而有取的灭尽;由取的灭尽,而有有的灭尽;由有的灭尽,而有生的灭尽;由生的灭尽,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆灭尽。如此,这整个苦蕴得以灭尽。这就是苦的灭没。
(中略)
以舌和味为缘,生起舌识。
(中略)
以意和法为缘,生起意识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。由于那渴爱的无余离贪与灭尽,而有取的灭尽;由取的灭尽,而有有的灭尽;由有的灭尽,而有生的灭尽;由生的灭尽,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆灭尽。如此,这整个苦蕴得以灭尽。比丘们,这就是苦的灭没。"
第三经终。
107 世间之集起经(第四经)
"比丘们,我将教导你们世间的集起和灭没。请谛听。
比丘们,什么是世间的集起呢?以眼和色为缘,生起眼识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱;以渴爱为缘而有取;以取为缘而有有;以有为缘而有生;以生为缘,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆生起。比丘们,这就是世间的集起。
(中略)
以舌和味为缘,生起舌识。
(中略)
以意和法为缘,生起意识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱;以渴爱为缘而有取;以取为缘而有有;以有为缘而有生;以生为缘,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆生起。比丘们,这就是世间的集起。
比丘们,什么是世间的灭没呢?以眼和色为缘,生起眼识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。由于那渴爱的无余离贪与灭尽,而有取的灭尽;由取的灭尽,而有有的灭尽;由有的灭尽,而有生的灭尽;由生的灭尽,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆灭尽。如此,这整个苦蕴得以灭尽。比丘们,这就是世间的灭没。
(中略)
以舌和味为缘,生起(舌识)。
(中略)
以意和法为缘,生起意识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。由于那渴爱的无余离贪与灭尽,而有取的灭尽;由取的灭尽(中略)如此,这整个苦蕴得以灭尽。比丘们,这就是世间的灭没。"
第四经终。
108 "我较优"经(第五经)
"比丘们,当什么存在时,执取什么,执著什么,才会有'我较优'的想法,或有'我与他人相等'的想法,或有'我较劣'的想法呢?"
"大德,我们的法以世尊为根本,以世尊为引导,以世尊为依归。大德,善哉!愿世尊能阐明此义。比丘们听后将会受持。"
"比丘们,当眼存在时,执取眼,执著眼,才会有'我较优'的想法,或有'我与他人相等'的想法,或有'我较劣'的想法。
(中略)
当舌存在时(中略)。
当意存在时,执取意,执著意,才会有'我较优'的想法,或有'我与他人相等'的想法,或有'我较劣'的想法。
比丘们,你们认为如何?眼是常的还是无常的?"
"大德,是无常的。"
"那么,无常的是苦的还是乐的?"
"大德,是苦的。"
"那么,无常的、苦的、变易之法,不执取它的话,还会有'我较优'的想法,或'我与他人相等'的想法,或'我较劣'的想法吗?"
"大德,不会的。"
(中略)
"舌……身是常的还是无常的?"
"大德,是无常的。"
(中略)
"意是常的还是无常的?"
"大德,是无常的。"
"那么,无常的是苦的还是乐的?"
"大德,是苦的。"
"那么,无常的、苦的、变易之法,不执取它的话,还会有'我较优'的想法,或'我与他人相等'的想法,或'我较劣'的想法吗?"
"大德,不会的。"
"比丘们,如此见者,多闻的圣弟子对眼也厌离(中略),对意也厌离。厌离后则离贪;离贪后则解脱;解脱后生起'已解脱'的智慧。他了知:'生已尽,梵行已立,应作已作,不再有此后有。'"
第五经终。
109 结缚法经(第六经)
"比丘们,我将教导你们能引起结缚的法以及结缚。请谛听。
比丘们,什么是能引起结缚的法?什么是结缚呢?
比丘们,眼是能引起结缚的法。对眼的欲贪,那就是结缚。
(中略)
舌是能引起结缚的法。(中略)
意是能引起结缚的法。对意的欲贪,那就是结缚。
比丘们,这些被称为能引起结缚的法,这就是结缚。"
第六经终。
110 取著法经(第七经)
"比丘们,我将教导你们能引起取著的法以及取著。请谛听。
比丘们,什么是能引起取著的法?什么是取著呢?
比丘们,眼是能引起取著的法。对眼的欲贪,那就是取著。
(中略)
舌是能引起取著的法。(中略)
意是能引起取著的法。对意的欲贪,那就是取著。
比丘们,这些被称为能引起取著的法,这就是取著。"
第七经终。
111 内处遍知经(第八经)
"比丘们,不如实了知眼、不遍知、不离贪、不舍断者,则不能灭尽苦。不如实了知耳……鼻……舌……身……意、不遍知、不离贪、不舍断者,则不能灭尽苦。
比丘们,如实了知眼、遍知、离贪、舍断者,则能灭尽苦。
(中略)
如实了知舌……身……意、遍知、离贪、舍断者,则能灭尽苦。"
第八经终。
112 外处遍知经(第九经)
"比丘们,不如实了知色、不遍知、不离贪、不舍断者,则不能灭尽苦。不如实了知声……香……味……触……法、不遍知、不离贪、不舍断者,则不能灭尽苦。
比丘们,如实了知色、遍知、离贪、舍断者,则能灭尽苦。如实了知声……香……味……触……法、遍知、离贪、舍断者,则能灭尽苦。"
第九经终。
113 旁听经(第十经)
有一次,世尊住在那提迦的砖瓦屋中。
那时,世尊独处禅修,宣说了这一法门:
"以眼和色为缘,生起眼识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱;以渴爱为缘而有取;以取为缘而有有;以有为缘而有生;以生为缘,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆生起。如此,这整个苦蕴的集起就是这样。
以舌和味为缘,生起(舌识)。(中略)
以意和法为缘,生起意识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱;以渴爱为缘而有取;以取为缘而有有;以有为缘而有生;以生为缘,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆生起。如此,这整个苦蕴的集起就是这样。
以眼和色为缘,生起眼识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。由于那渴爱的无余离贪与灭尽,而有取的灭尽;由取的灭尽,而有有的灭尽;由有的灭尽,而有生的灭尽;由生的灭尽,老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆灭尽。如此,这整个苦蕴得以灭尽。
(中略)
以舌和味为缘,生起(舌识)。(中略)
以意和法为缘,生起意识。三者和合而有触。以触为缘而有受;以受为缘而有渴爱。由于那渴爱的无余离贪与灭尽,而有取的灭尽;由取的灭尽(中略)如此,这整个苦蕴得以灭尽。"
当时,有一位比丘正站在旁边听闻世尊的说法。世尊看到了那位站在旁边听闻的比丘。看到后,世尊对那位比丘说:
"比丘,你听到了这个法门吗?"
"是的,大德。"
"比丘,你应当学习这个法门。比丘,你应当熟记这个法门。比丘,你应当忆持这个法门。比丘,这个法门是有利益的,是梵行的基础啊。"
第十经终。
瑜伽安稳品第十一终。
该品摄颂:
瑜伽安稳与取著,苦与世间及较优;
结缚、取著二法门,二遍知经及旁听。
巴利语原版经文
SN.35.106/(3). Dukkhasamudayasuttaṃ
106. “Dukkhassa bhikkhave, samudayañca atthaṅgamañca desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa samudayo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ dukkhassa samudayo …pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ dukkhassa samudayo …pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ kho, bhikkhave, dukkhassa samudayo.
“Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa atthaṅgamo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho; bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ dukkhassa atthaṅgamo …pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ …pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ kho, bhikkhave, dukkhassa atthaṅgamo”ti. Tatiyaṃ.
SN.35.107/(4). Lokasamudayasuttaṃ
107. “Lokassa, bhikkhave, samudayañca atthaṅgamañca desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, lokassa samudayo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa samudayo …pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ …pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa samudayo.
“Katamo ca, bhikkhave, lokassa atthaṅgamo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa atthaṅgamo …pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati …pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā …pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṃ kho, bhikkhave, lokassa atthaṅgamo”ti. Catutthaṃ.
SN.35.108/(5). Seyyohamasmisuttaṃ
108. “Kismiṃ nu kho, bhikkhave, sati kiṃ upādāya kiṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti, sadisohamasmīti vā hoti, hīnohamasmīti vā hotī”ti?
“Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā.
“Cakkhusmiṃ kho, bhikkhave, sati cakkhuṃ upādāya cakkhuṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti, sadisohamasmīti vā hoti, hīnohamasmīti vā hoti …pe… jivhāya sati …pe… manasmiṃ sati manaṃ upādāya manaṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti, sadisohamasmīti vā hoti, hīnohamasmīti vā hoti. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti?
“Aniccaṃ bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti?
“Dukkhaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya seyyohamasmīti vā assa, sadisohamasmīti vā assa, hīnohamasmīti vā assā”ti?
“No hetaṃ, bhante …”pe… jivhā… kāyo nicco vā anicco vā”ti?
“Anicco, bhante …”pe….
“Mano nicco vā anicco vā”ti?
“Anicco, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti?
“Dukkhaṃ, bhante”.
“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya seyyohamasmīti vā assa, sadisohamasmīti vā assa, hīnohamasmīti vā assā”ti?
“No hetaṃ, bhante”.
“Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati …pe… manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī”ti. Pañcamaṃ.
SN.35.109/(6). Saṃyojaniyasuttaṃ
109. “Saṃyojaniye ca, bhikkhave, dhamme desessāmi saṃyojanañca. Taṃ suṇātha. Katame ca, bhikkhave, saṃyojaniyā dhammā, katamañca saṃyojanaṃ? Cakkhuṃ, bhikkhave, saṃyojaniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ …pe… jivhā saṃyojaniyo dhammo …pe… mano saṃyojaniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha saṃyojanaṃ. Ime vuccanti, bhikkhave, saṃyojaniyā dhammā, idaṃ saṃyojanan”ti. Chaṭṭhaṃ.
SN.35.110/(7). Upādāniyasuttaṃ
110. “Upādāniye ca, bhikkhave, dhamme desessāmi upādānañca. Taṃ suṇātha. Katame ca, bhikkhave, upādāniyā dhammā, katamañca upādānaṃ Cakkhuṃ, bhikkhave, upādāniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha upādānaṃ …pe… jivhā upādāniyo dhammo …pe… mano upādāniyo dhammo. Yo tattha chandarāgo, taṃ tattha upādānaṃ. Ime vuccanti, bhikkhave, upādāniyā dhammā, idaṃ upādānan”ti. Sattamaṃ.
SN.35.111/(8). Ajjhattikāyatanaparijānanasuttaṃ
111. “Cakkhuṃ, bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhuñca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya …pe… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā”ti. Aṭṭhamaṃ.
SN.35.112/(9). Bāhirāyatanaparijānanasuttaṃ
112. “Rūpe bhikkhave, anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya. Rūpe ca kho, bhikkhave, abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya. Sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… dhamme abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā”ti. Navamaṃ.
SN.35.113/(10). Upassutisuttaṃ
113. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe. Atha kho bhagavā rahogato paṭisallīno imaṃ dhammapariyāyaṃ abhāsi– “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati …pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā; taṇhāpaccayā upādānaṃ; upādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti”.
“Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho; bhavanirodhā jātinirodho; jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti …pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati …pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā; vedanāpaccayā taṇhā. Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho upādānanirodhā …pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato upassuti ṭhito hoti. Addasā kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ upassuti ṭhitaṃ. Disvāna taṃ bhikkhuṃ etadavoca – “assosi no tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāyan”ti? “Evaṃ, bhante”. “Uggaṇhāhi tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāyaṃ. Pariyāpuṇāhi tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāyaṃ. Dhārehi tvaṃ, bhikkhu, imaṃ dhammapariyāyaṃ. Atthasaṃhitoyaṃ, bhikkhu, dhammapariyāyo ādibrahmacariyako”ti. Dasamaṃ.
Yogakkhemivaggo ekādasamo.
Tassuddānaṃ–
Yogakkhemi upādāya, dukkhaṃ loko ca seyyo ca;
Saṃyojanaṃ upādānaṃ, dve parijānaṃ upassutīti.